De verhalen die jouw leven bepalen

Ontdek hoe de verhalen in je hoofd jouw succes in de weg staan en hoe je vandaag nog begint aan een nieuw hoofdstuk. Een hoofdstuk dat jij schrijft.

In dit artikel neem ik je mee hoe deze onzichtbare scripts ontstaan en je leven kunnen sturen.
Je ontdekt ook hoe je met deze scripts om kan gaan en hoe je ze in jouw voordeel kunt laten werken. Zodat jouw eigen verhaal je niet meer in de weg zit, maar juist vleugels geeft.

Het verhaal dat jij jezelf vertelt

Wanneer mensen over zichzelf praten kan het zijn dat ze zoiets zeggen als: “Ik ben iemand die…”

En dan volgt er vaak een beschrijving: “Ik ben iemand die snel geïrriteerd raakt.” ”Ik ben iemand die altijd geluk heeft, of juist niet, ik ben een pechvogel.” ”Het gaat mij ook nooit eens voor de wind. Het lijkt wel of de hele wereld tegen mij is.”

Als je naar hun verhaal luistert en je kijkt naar wat er in hun leven gebeurt, dan zou het soms terecht lijken om te zeggen:”Het klopt, je hebt altijd pech, jij bent nou echt een pechvogel.”

Sommige verhalen zijn helpend en sommige verhalen zijn niet helpend:
“Ik ben iemand die zich snel informatie eigen maakt.” of “Ik kan dat soort dingen niet”.
Is een groot verschil.

Het probleem is dat veel van deze zinnetjes onbewust gebruikt worden. Je hebt het eigenlijk niet in de gaten dat je ze gebruikt. Het zijn onzichtbare scripts geworden en je ontdekt ze vaak pas als er iets in jouw leven in de weg gaat zitten.

Een verhaal als identiteit

Wanneer scripts vaak worden herhaald, worden ze onderdeel van onze identiteit. We hebben een verhaal dan zo lang verteld, dat het een onderdeel van onszelf is geworden. We zijn er zelfs aan gehecht. Het is belangrijk. Het is immers wie we zijn. Ook al is dit niet altijd een prettig verhaal. Het is het verhaal dat we kennen. We zijn dan niet zomaar bereid het te veranderen. Tot het echt niet meer anders kan.

Dat is vaak het moment dat mensen bij mij komen. Ze ontdekken in hun leven dat het niet lekker gaat, maar weten niet goed hoe dat kan. Het kan zijn dat ze steeds verkeerde beslissingen nemen of dat ze fysieke klachten hebben waar ze niet van begrijpen waar die vandaan komen.

Wanneer de verhalen dan onderzocht worden, verliezen ze soms hun kracht. Dan blijkt er plotseling ruimte voor andere dingen die waar zijn. Dan ontstaat er vaak ruimte voor nieuwe ervaringen en begint het leven weer te stromen.

Verhalen bevestigen zichzelf

Henry Ford zei ooit.
“Of je nou gelooft dat je het kunt of dat je het niet kunt, je hebt gelijk.”

Mijn ervaring is dat ook: dat waar je in gelooft wordt vaak waar. Zelfs als het objectief gezien misschien niet waar is, dan nog vinden we wel een manier om het waar te maken.

Zeker als ze gekoppeld zijn aan onze identiteit. Dan vormen ze vaak een zichzelf bevestigend principe waardoor we zeggen:
”Zie je wel….”

Door de verhalen die we onszelf vertellen ontstaat er een lens waardoor we de wereld waarnemen. Er ontstaat dan een cirkel. We nemen de wereld waar, interpreteren, trekken conclusies, vertonen gedrag en zeggen:
“Zie je wel, wat ik zag klopt.”

Hoe ontstaan verhalen

Als we geboren worden is onze programmering nog redelijk leeg. Er zit wel wat in je systeem, vanuit je DNA, wat er tijdens de zwangerschap gebeurd is, en vanuit wellicht een energetische inprint. (Dat is een verhaal voor een andere post). Neurologisch gezien zijn we nog een redelijk onbeschreven blad. Een tabula rasa.

We groeien op en maken dingen mee. Er gebeurt ons van alles, of we zien dingen die bij anderen gebeuren. We horen mensen om ons heen dingen zeggen. Tegen ons of tegen elkaar.

De verzameling van al onze ervaringen doet wat met ons. Het vormt ons. We bouwen daarmee ons beeld van onszelf en van de wereld op. Dit is ook belangrijk want dit helpt ons om met de wereld om te gaan. We moeten betekenis geven aan dingen, want anders kunnen we er ons niet toe verhouden. 

De ervaringen kunnen inprentingen vormen. Een inprenting kan zijn:”Kachel=heet=aanraken doet pijn > niet aanraken” Maar ook ”Ik wordt gepest=anderen zijn onaardig of ik verdien het niet > ik ben liever alleen.”

Dit soort inprentingen zijn er in allerlei soorten en maten. Sommige helpen ons overleven, maar sommige kunnen ons ook flink in de weg zitten. Als een inprenting een grote lading krijgt kan het zijn dat we spreken van een trauma en soms belemmert ons dit in ons functioneren.

Onderstaande onderwerpen beinvloeden elkaar over en weer, maar je zou een chronologie ongeveer als volgt kunnen zien:

Gebeurtenis > LIJF (emotie & gevoel) > HOOFD (gedachte & overtuiging) > VERHAAL (lens & identiteit) > GEVOLG (gedrag & resultaat)

Gebeurtenis (Iets dat je kan zien, horen of voelen)

Een gebeurtenis is in feite neutraal. Een gebeurtenis gaat leven als we er betekenis aan geven. Zonder deze betekenis zijn het kale feiten.

Voorbeeld: Het regent. Dit is een gegeven. De betekenis die wij eraan geven kan zijn:”Ik wil dat niet, want ik moet zo op de fiets.”

Emotie (Een fysieke reactie)

Een emotie is een directe, fysiologische reactie op een prikkel uit de omgeving (bijv. een gebeurtenis, woorden van een ander, een herinnering). Het is vaak onbewust, intens en van korte duur, zoals angst, boosheid of blijdschap.

Voorbeeld: Je wordt uitgelachen tijdens een presentatie. De directe emotie is een plotselinge angst/paniek/schaamte.

Gevoel (De bewuste interpretatie)

Wanneer je de emotie opmerkt en er betekenis aan geeft, wordt het een gevoel. Het is de cognitieve verwerking van de lichamelijke sensatie. Gevoelens zijn langduriger dan emoties en gekleurd door persoonlijke ervaringen.

Voorbeeld: Je interpreteert de paniek (emotie) en denkt: “Ik voel me afgewezen en onveilig.”

Gedachte (Een zin met betekenis)

Een gedachte is een verzameling van woorden waar we betekenis aan geven. Ze gaan vaak supersnel, het merendeel heb je niet in de gaten.

Voorbeeld: De mensen lachen tijdens jouw presentatie:”Het is dom wat ik zeg.”

Overtuiging (De vasthoudende gedachte)

Als een bepaald gevoel zich herhaalt, of wanneer een eerste emotionele ervaring zeer intens is, kan dit stollen tot een overtuiging. Dit is een gedachte die je als waarheid aanneemt. Het wordt een filter waardoor je de werkelijkheid bekijkt.

Voorbeeld: “Ik ben niet goed in spreken in het openbaar” of “Mensen vinden mij niet interessant.” 

Het verhaal (Over wie jij en de wereld zijn)

Aan de hand van de lens en de identiteit ga jij een verhaal over jezelf vertellen. Dit verhaal herhaal je regelmatig, soms wel meerdere malen per dag. Je kan het herkennen aan kleine zinnetjes.

Het is de “verhaallijn” die je over jezelf vertelt (“Ik ben iemand die…”). Overtuigingen en waarden vormen de kern van je zelfbeeld.

De lens (wat je waarneemt in de wereld)

Wat je waarneemt, interpreteer je. Geef je betekenis. Dit is een lens die jouw focus bepaalt. Je lens filtert alle informatie weg die niet bij je verhaal past. Je ziet alleen nog de bevestiging van wat je al dacht. De wereld past zich aan aan jouw blikveld.

Ze zeggen wel:”We zien de wereld niet zoals zij is, maar hoe wij zijn.”

Voorbeeld: Een roze bril filtert al het blauwe licht weg. Je wereld lijkt roze. Het regent, betekenis “nat” = vervelend. Betekenis “voeding natuur”=fijn.

Identiteit (Wie je denkt dat je bent)

Wanneer een overtuiging diep geworteld is, wordt het onderdeel van je identiteit. Jouw identiteit wordt gevormd door de verzameling ideeën over jezelf in combinatie met jouw kernwaarden.

Voorbeeld: Je identificeert je met de overtuiging en zegt: “Ik ben gewoon een onzeker persoon.”

Gedrag (handelingen gebaseerd op jouw pakket)

Gedrag is de automatische piloot van je identiteit. Je handelt niet naar wie je wilt zijn, maar naar wie je denkt dat je bent. Het resultaat dat daaruit volgt, is de ultieme bevestiging. ‘Zie je wel,’ zegt je brein, ‘het klopt.’ En zo wordt de cirkel een gevangenis.

Resultaat (het gevolg dat bevestigd)

Gedrag dat je vertoont leidt tot resultaten. Wel of niet je to-do’s afvinken. Wel of niet gezond eten. Wel of niet zeggen wat je bedoelt. Etc.

Wat kan je er mee doen

Onderzoeken, herkaderen en herschrijven

Bewustwording is de eerste barst in de muur. Door je verhaal niet langer als ‘de waarheid’ te zien, maar als ‘een constructie’, ontstaat er ruimte. 

Disclaimer: Dit onderzoek kan triggeren. Als je merkt dat je erg oncomfortabel wordt, stop dan. Of doe het met iemand samen. Je kunt altijd even een berichtje sturen en dan kijk ik met je mee.

Drie kanttekeningen:

1. De beperkte maakbaarheid. In een wereld van perfecte plaatjes lijkt het alsof we falen zonder 10k per maand of een passief inkomen. Besef dat veel invloeden buiten je macht liggen. Focus op waar je wél controle over hebt: hoe jij je verhoudt tot de wereld.
2. Zelfcompassie. Wees mild voor jezelf. Je huidige patronen zijn met een reden ontstaan. Onderzoek waar ruimte zit voor stroming en energie zonder jezelf te veroordelen.
3. Voorwaarde om het te laten slagen is bereidheid te onderzoeken. Als jij vastzit in je verhaal en je wilt het niet loslaten, wordt het ingewikkeld er iets aan te veranderen. Dus wil je echt wel aan de slag?

Vraag:

Neem even een paar seconden om deze vraag door je heen te laten gaan.
Ben jij je verhaal of kan het zijn dat je meer dan je verhaal bent? Of misschien wel iets heel anders? Als je jezelf een getal van 0 tot 10 geeft voor hoe vast je zit. Wat is dan dat getal?

Het onderzoek

We gaan de procesketen achterstevoren afwandelen. Van het resultaat waar je baalt, terug naar de overtuiging die eronder ligt. We gaan de lens schoonmaken zodat je weer scherp ziet.

JE HUIDIGE LEVEN

Neem de drie belangrijkste dingen in je leven.

• Gedachten. Welke gedachten heb je er bij? Welke zinnetjes herhaal je steeds in je hoofd? Wat geloof je en hoe weet je of het waar is?
• Gevoelens. Welke emoties kom je tegen en hoe voel je je er bij? Zou het kunnen zijn dat deze emoties je iets willen laten zien? Wat zou dat kunnen zijn. 
• Gedrag. Wat hoor je jezelf zeggen, wat zie je jezelf doen.

JE VERLEDEN

Selecteer de drie belangrijkste gebeurtenissen in je leven.

• Wat heb jij meegemaakt en wat ben je er door gaan geloven?
• Wat heeft het je gekost of kost het nog steeds?
• Wat levert het je op óf kan je er nu juist door?
• Is het waar wat je gelooft? Wat zou nog meer waar kunnen zijn?

JE TOEKOMST

Wat zou je willen als je aan de toekomst denkt?

• Wat vertel jij jezelf, is dat mogelijk? Ja/nee?
• Hoe weet je of dat waar is? Wat zou nog meer waar kunnen zijn? 
• Wat staat eventueel in de weg?
• Welke gedachten of ideeen helpen je?
• Welke acties zouden je helpen?

HYGIENE PROTOCOL

Waar zit er beweging?

• Welk gedrag is niet helpend in jouw leven? Wat kun je daarin elimimeren of vervangen?
• Welke woorden wil je uit je vocabulaire schrappen?
• Welke gedachten en overtuigingen mag je onderzoeken op waarheid?

INTERVIEW

Vraag aan 5 mensen die jij kent en vertrouwt de volgende dingen:

• Hoe zie je mij? Wat voor soort iemand ben ik?
• Welk verhaal vertel ik altijd over mijzelf?
• Wat hoor je mij altijd zeggen?
• Welk gedrag zie je me altijd vertonen? Is dat helpend of niet?
• Wat herhaalt zich altijd in mijn leven?
• Bonus: Wat moet ik blijven doen, niet meer doen en gaan doen?

Jouw samenvatting

Als het goed is ben je een aantal scripts tegengekomen. Kijk eens of je een aantal van deze overtuigingen kunt onderzoeken op waarheid, reframen, ombuigen of zelfs elimineren.

Als je het niet te groots aanpakt kun je waarschijnlijk al heel snel kleine aanpassingen doen. Je verhaal opnieuw opbouwen. Let goed op. Als het onrealistisch voor je voelt zal het niet landen. Maar als je er blij van wordt, je voelt dat je ruimer wordt, dat je meer energie krijgt, dan heeft het zin om het nieuwe verhaal aan jezelf te vertellen.

Er zijn verschillende technieken om hiermee om te gaan. Deze post is al lang genoeg dus ik laat het hierbij. Mocht je vragen hebben of zin hebben aan de slag te gaan met het herschijven van je verhaal. Laat het me weten.

Conclusie

Je bent niet slechts een personage dat willoos een vastgelegd en tragisch script volgt waar je geen invloed op hebt. In werkelijkheid ben jij de auteur die de pen stevig in handen houdt en elk woord van je eigen biografie kan bepalen. Het diepere verhaal dat je elke dag aan jezelf vertelt, fungeert als het kompas dat de koers van je hele leven uitzet. Nu je dit weet, welk krachtig en inspirerend verhaal kies je om te schrijven voor het volgende hoofdstuk van jouw leven?

Kerngedachte van dit artikel

1. De Premisse: Onbewuste “scripts” (overtuigingen) fungeren als een filter (de lens) voor onze waarneming.
2. De Cirkelredenering: Omdat de lens informatie filtert die niet bij het script past, nemen we alleen bevestiging waar (“Zie je wel”). Dit creëert een gesloten systeem waarin de overtuiging zichzelf bewijst, ongeacht de objectieve realiteit.
3. De Interventie: De logische oplossing is het doorbreken van de keten bij de ‘Interpretatie’. Door de feiten (de gebeurtenis) los te koppelen van de betekenis (het verhaal), kan de auteur een nieuw script schrijven dat tot andere resultaten leidt.